بروجرد مهد ورشو سازی ایران/ نبود مواد اولیه پاشنه آشیل مشکلات هنرمندان ورشوساز

روزهای بروجرد- بروجرد با آن سابقه دیرینه در صنعت ورشوسازی، مهد این هنر صنعت در کشور به شمار می‎رود و این روزها ورشوسازان از کمبود مواد اولیه برای فعالیت در این حوزه گلایه دارند.

به گزارش فارس، بروجرد با آن غنای دیرینه و کهن فرهنگی، مذهبی و طبیعی از دیرباز مهد بسیاری از هنر صنعت‎ها بوده است که تنوع و تعدد صنایع دستی گواهی روشن بر این ادعا است.

می‎توان از ورشو به عنوان اوج صنایع فلز در بروجرد یاد کرد، به طوریکه از گذشته هنرمندان چیره‎دست و صاحب نامی در این شهرستان با استفاده از ورق ورشو آثار منحصر به فرد زیادی را خلق کرده‎اند، به طوریکه ظروف و وسایل دست‎سازشان جزیی لاینفک از اسباب خانه‎ها به شمار می‎رفته است.

با ورود ظروف جدید صنعتی به بازار فروش به مرور صنعت ورشوسازی در بروجرد رو به افول گذاشت، از طرفی وارد نشدن ورق ورشو از کشورهای آلمان و لهستان نیز مزید بر علت شد و با گرایش مردم به خرید ظروف جایگزینی مانند استیل، بازار تقاضا برای خرید ظروف ورشو به شدت کاهش یافت.

از طرفی کهولت سن و مرگ استادکاران چیره‎دست ورشوساز یکی پس از دیگری به افول هر چه بیشتر این هنر صنعت کمک کرد.

اینک و پس از گذشت سال‎ها از آن روزهایی که صدای ساخت ظروف و وسایل ورشو سمفونی گوش‎نواز هر کارگاه‎ ورشوسازی در بروجرد بود، هنرمندان این شهرستان با قلم‎زنی بر روی ظروف قدیمی به خلق آثار جدیدی همت گمارده و اجازه نداده‎اند که این هنر صنعت به فراموشی سپرده شود.

با همه آنچه که گفته می‎شد، بدون اغراق می‎توان از بروجرد به عنوان یکه‎تاز صنعت ورشو در کشور یاد کرد و آن را مهد این صنعت نامید.

حسین چوپانی اظهار کرد: اما برخی از حرفه‎های رایج در بروجرد بر اساس نیاز روز و بازار متقاضی تغییراتی پیدا کرده‎اند، اما باز هم حیات آن‎ها باقی است.

یک کارشناس صنایع دستی گفت: در بررسی اجمالی که در سال‎های گذشته انجام شده بیش از 40 حرفه صنعتی و صنایع دستی در بروجرد رواج داشته که برخی از این حرف به دلیل تغییر بازار فروش و نیازشان به طور طبیعی از گردونه خارج شده‎اند.

*رواج بیش از 40 حرفه صنعتی در بروجرد

وی با اشاره به اینکه صنایع فلز در بین حرفه‎های صنایع دستی بروجرد از جایگاه معتبری برخوردارند، بیان کرد: بدون اغراق می‎توان گفت که حضور فلز در شهر بروجرد از دیرباز بسیار قوی بوده است.

این کارشناس صنایع دستی عنوان کرد: اکنون نیز که خیلی از صنایع در بسیاری از نقاط کشور رنگ و بو باخته‎اند، باز هم بسیاری از حرفه‎هایی مانند آهنگری و چلنگری که دیگر در برخی شهرها وجود ندارند، در بازار بروجرد رواج دارد.

*ورشوسازی؛ اوج صنایع فلز در بروجرد

چوپانی با تاکید بر اینکه صنعت ورشوسازی اوج صنایع فلز در بروجرد است، افزود: هر چند که مسگری و حرفه‎های دیگری مانند حکاکی و قفل‎سازی در این شهرستان رواج داشته، اما شهرت آن به واسطه صنعت ورشوسازی بوده، به طوریکه به گفته استادکاران در یک مقطع زمانی بیش از 200 کارگاه ورشوسازی در این بروجرد فعال بوده است.

وی ادامه داد: به گفته هنرمندان این صنعت در زمان صدارت میرزا تقی خان امیر کبیر افرادی از بین هنرمندان صنعت مسگری که با طبیعت فرم‎دهی فلز آشنا بودند، به روسیه اعزام و با کار ورشو آشنا می‎شوند.

این کارشناس صنایع دستی یادآور شد: این هنرمندان منتخب از شهرهای بروجرد، دزفول و اصفهان پس از بازگشت از روسیه در شهرهای خود شروع به کار ورشوسازی می‎کنند، البته به دلیل جدی شدن صنعت ورشوسازی و تعدد و تنوع تولیدات، بروجرد در این صنعت شهرت کشوری پیدا می‎کند.

چوپانی اظهار کرد: به گفته برخی از هنرمندان ورشوساز، دست‎سازهای برخی از هنرمندان بروجردی به طور مستقیم به خارج از کشور صادر و حتی در خانه بزرگان و امرای کشور از آنها استفاده می‎شده است.

وی عنوان کرد: در مقطع زمانی استیل به عنوان یک فلز رقیب وارد بازار شده و جای ورشو را می‎گیرد، با توجه به اینکه این فلز بسیار ساده‎تر فرم گرفته و قیمت آن ارزان‎تر تمام می‎شده است، به مرور زمان عملا استیل به عنوان یک شی کاربردی جایگزین ورشو می‎شود.

*نبود مواد اولیه؛ پاشنه آشیل مشکلات هنرمندان ورشو ساز

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بروجرد گفت: با ورود ظروف جایگزین به مرور زمان هنر ورشوسازی در بروجرد کمرنگ شده و رو به افول رفت.

حجت‎اله یارمحمدی اظهار کرد: در گذشته ورق ورشو از کشورهای از آلمان یا لهستان وارد کشور می‎شده اما هم اکنون دیگر وارد نمی‎شود، چرا که ارسال ورق ورشو برای موارد جزیی تقاضا برای تولیدکننده مقرون به صرفه نبوده و ارزش اقتصادی برای مبادله ندارد.

وی بازار خرید و تقاضا برای خرید را اصلی‌ترین انگیزه برای خلق آثار هنری بیشتر توسط هنرمندان دانست و بیان کرد: اما موضوع اینجا است که ورق ورشو دیگر وارد کشور نمی‏شود و به این ترتیب نبود مواد اولیه پاشنه آشیل مشکلات هنرمندان ورشوساز است که موجب شده این هنر نتواند، مانند گذشته جان بگیرد.

رئیس اداره میراث فرهنگی بروجرد خاطر نشان کرد: قرار گرفتن دو موضوع در کنار یکدیگر یعنی نبود مواد اولیه و تقاضا از یک سو و و استادکارانی که از گردونه کار خارج شدند و افرادی هم نبودند که همچون آنان کار را بلد باشند، موجب ایجاد روند افولی در هنر صنعت ورشو شد.

یارمحمدی عنوان کرد: به این ترتیب در سال ‎های اخیر و به دلیل وجود وسایل فراوانی که طی سالیان طولانی توسط استادکارانورشوساز  بروجردی خلق شده است، ورشوسازهای قدیمی و هنرمندان قلم‎زن با اصلاح و بازسازی اشیا و یا ساخت اشیای جدیدساز از ظروف قدیمی اجازه نداده‎اند که این هنر به فراموشی کامل سپرده شود.

* احیای ظروف قدیمی به دست هنرمندان قلم‎زن

وی تاکید کرد: بنابراین اگر چه امروزه ورشوسازی در بروجرد نسبت به گذشته خود بسیار کم رنگ شده است، اما چند استادکار این شهرستان با همان شیوه و روش کار ساخت اشیا را از ورشو یا ورق برنج انجام می‎دهند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بروجرد ادامه داد: امروزه با قلم‎زنی روی اشیای ورشو قدیمی که به وفور وجود داشته و از پستوهای خانه‎ها بیرون آمده‎اند، هنرمندان بروجردی با خلق آثار هنرمندانه تلفیقی از صنعت و هنر دستی را ایجاد می‎کنند.

وی با تاکید بر اینکه امروزه استفاده از ظروف ورشو عمدتا جنبه تزیینی به خود گرفته است، تصریح کرد: به دلیل پیشینه کهن این هنر صنعت در بروجرد و بازپیرایی ظروف ورشو قدیمی توسط هنرمندان قلم‎زن، می‎توان گفت که این شهرستان همچنان در صنعت ورشو در کشور یکه‎تاز است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بروجرد تصریح کرد: با همه آنچه که گفته شد، در سال‎های اخیر و به دنبال افزایش استقبال گردشگران و مسافران نوروزی برای حضور در بروجرد بازار فروش هنرمندان قلم‎زن ورشو کمی جان گرفته است.

یارمحمدی اظهار کرد: علاوه بر بالا رفتن تقاضا برای خرید ظروف ورشو به دنبال با افزایش حضور گردشگران در بروجرد، بسیاری از سفارش‎های هدایا در استان لرستان از این ظروف است و از طرفی هنرمندان قلم‎زن سفارش‎هایی از دیگر استان‎های کشور دارند.

*بروجرد؛ مهد هنر ورشو در دنیا

یک هنرمند ورشوساز در بروجرد گفت: در گذشته استادکاران ورشوساز زیادی مانند رضا رئوفیان، محمدی، پورمهدی، بادآور و موسوی در این شهرستان مشغول به فعالیت بوده‎اند.

حسین رئوفیان که 35 سال است پیشینه پدری را در پیش گرفته است، اظهار کرد: بروجرد را می‎توان مهد هنر ورشو در دنیا دانست، چرا که در هیچ کجای دنیا به این اندازه وسایل و ظروف با استفاده از ورق ورشو  با دست ساخته نشده است.

وی عنوان کرد: در سال‎های گذشته وسایل زیادی مانند سماور، منقل، سینی، پارچ، قوری و چای‌دان توسط هنرمندان ورشوساز ساخته شده و در هر خانه‎ای مورد استفاده قرار می‎گرفتند.

این هنرمند بروجردی بیان کرد: در روزگار رونق ورشو خبری از ظروف و لوازم امروزی نبود، اما با روی کار آمدن وسایل جدید دیگر ساخت ظروف ورشو برای هنرمندان مقرون به صرفه نبود و اینگونه این هنر صنعت به مرور رونقش را از دست داد.

رئوفیان ادامه داد: به دلیل وارد نشدن ورق ورشو به کشور هم اکنون هنرمندان با پرداخت ظروف قدیمی، از آنها اشیای زینتی و گاه کاربردی مانند سینی و شیرینی‎خوری می‎سازند.

وی تاکید کرد: علاوه بر گردشگران و مسافران نوروزی، برخی شهروندان بروجردی نیز با خرید ظروف ورشو از آن‎ها برای تزیین خانه‎های خود استفاده می‎کنند.

این هنرمند بروجردی که برای زنده نگه‎داشتن هنر خانوادگی‎اش همچنان در این حرفه مشغول به کار است، تصریح کرد: ورشو میراث فرهنگی بروجرد است، بنابراین نباید اجازه داد که به میرایی رسیده و فراموش شود.

………………

گزارش از مژگان شمس

مقالات مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Close